Universal Critical Thinking

Kararlarımızı Artık Yalnız Almıyoruz

Her gün karar veriyoruz. Hangi işe öncelik tanınacak, hangi teklif kabul edilecek, hangi yol seçilecek. Bu kararları giderek daha sık yapay zekâyla birlikte alıyoruz: fikrini soruyor, seçenekleri tartıyor, hazırladığı taslağı onaylıyoruz.

Peki nasıl düşündüğüne ne kadar hâkimiz?

Bir modele "ne yapmalıyım?" diye sorduğunuzda, hangi çerçeveyi kullanacağını siz belirlemiyorsunuz. Çoğu zaman ilk bulduğu yolu izliyor: tek bir seçeneği savunuyor, başarısızlık ihtimalini atlıyor, kararın geri alınıp alınamayacağını hesaba katmıyor.

---

Ya Düşünme Biçimini Biz Yönlendirirsek?

Sorumuz şuydu: yapay zekâya, karar verme stratejilerini bizim belirlediğimiz bir skill yüklersek ne olur?

Bu sorudan hareketle strateji, felsefe ve karar bilimi alanlarında karar almayı destekleyen teori ve framework'lere ilişkin akademik literatürü inceledik. Snowden'ın Cynefin çerçevesinden Polya'nın problem çözme adımlarına, Minto'nun MECE prensibinden Rumelt'in strateji çekirdeğine, Ronald Howard'ın Karar Kalitesi modelinden Klein'ın premortem'ine, Bayes güncellemesinden Bezos'un kapı testine ve Annie Duke'un karar ile sonuç ayrımına kadar.

Ardından bu birikimi tek bir skill'de topladık: Universal Critical Thinking. LLM'in muhakemesini adım adım yönlendiren ve karar almayı kolaylaştıran bir işletim sistemi.

---

Nasıl Yönlendiriyor?

Skill, model için atlanamayan sabit bir omurga kurar. Her karar şu sırayla ele alınır:

• Triage: Sorunun türü, geri alınabilirliği ve bahsin büyüklüğü değerlendirilir; analiz derinliği buna göre belirlenir. Öğle yemeği kararı için sayfalarca analiz de hatadır, şirket kararı için iki cümle de.
• Çerçeve: Problem tek cümleyle yeniden yazılır; asıl güçlüğü yaratan düğüm tanımlanır.
• Yapı: Problem, birbirini dışlayan ve bütünü kapsayan parçalara ayrılır.
• Analiz: En az üç gerçek seçenek üretilir: "hiçbir şey yapma" ve "ertele" dahil. Base rate belirtilir, kanıtla güncellenir.
• Stres testi: "Bir yıl geçti ve bu iş battı. Neden?" Plan onaylanmadan önce başarısızlık nedenleri aranır.
• Taahhüt: Tek cümlelik tavsiye, ilk adımlar ve vazgeçme kriterleri belirlenir: hangi sinyal geldiğinde durulacağı açıklanır.
• Değerlendirme: Geçmiş kararlar sonuçlarına göre değil, karar anında bilinebilenlere göre değerlendirilir.

Omurga sabit olduğu için bu disiplin modelin gücüne bağlı değildir: güçlü modellerde analiz derinleşir, muhakeme gücü daha sınırlı modellerde de sıra korunur.

---

Sonuç Ne Oluyor?

Skill sizin yerinize karar vermez; karar vermeyi kolaylaştırır. Varsayımlarınızı görünür kılar, seçenekleri çoğaltır, gözden kaçırdığınız soruları gündeme getirir. Çoğu zaman zaten düşündüklerinizi daha açık ve düzenli biçimde önünüze koyar. Son söz yine sizde kalır.

---

Kurulum

1. Skill dosyasını indirin
2. claude.ai üzerinde Settings → Capabilities → Skills bölümünden yükleyin
3. Yeni bir sohbet başlatın

Not: Skill'leri kurmak için claude.ai web sitesini veya Claude Desktop uygulamasını kullanmanız gerekir. Kurduktan sonra skill'i mobil uygulama üzerinden de kullanabilirsiniz.

Karar sizin. Disiplin skill'in.

# Universal Critical Thinking

## Tasarim ilkesi
Sabit omurga, uyarlanabilir dallar.
Omurga (Stage 0-6) zorunludur ve sirayla calisir;
her asamanin derinligi bahse ve geri alinabilirlige
gore olceklenir.

## Omurga
Stage 0  Triage        (tur, kapi, bahis -> rota)
Stage 1  Cerceve       (problemi tek cumleyle yaz)
Stage 2  Yapi          (MECE agaci kur)
Stage 3  Analiz        (3+ secenek, base rate, Bayes)
Stage 4  Stres Testi   (premortem, tersine cevirme)
Stage 5  Taahhut       (tavsiye + vazgecme kriterleri)
Stage 6  Degerlendirme (karar kalitesi != sonuc)

## Rotalar
Hafif    cift yonlu kapi, dusuk bahis -> birkac cumle
Standart gercek bahis                 -> kisa karar ozeti
Tam      tek yonlu kapi, yuksek bahis -> tum kapilar + red team

## Kural
Kotu kararlar yanlis araci secmekten degil,
bir kapiyi atlamaktan cikar.